TMR Inclusie & Diversiteit-check — Methodologie & Audit-vastlegging

Versie: 0.1.3-mvp (woordenlijst, bijgewerkt 2026-10-02) Status: MVP — niet als juridisch-bindend advies bedoeld

Dit document legt vast HOE TMR de Inclusie & Diversiteit-check uitvoert, WAAROM deze keuzes zijn gemaakt en WELKE bronnen gebruikt zijn. Bedoeld voor:

Klanten / D&I-officers — om onze methodologie aan management te kunnen verantwoorden
Auditors / compliance — om de toetsing zelf te kunnen valideren
Recruiters — om te begrijpen waarom TMR een term flag't
Onszelf — om consistent en reproduceerbaar te blijven

1. Scope

De I&D-check toetst vacatureteksten op 9 categorieën met een eigen detector, plus 1 deelcontrole binnen gender-codering (cat 7). 2 categorieën zijn nog niet gebouwd (zie §2, "V2/later"). Hij toetst NIET het wervingsproces, AI-screening of besluitvorming — dat valt buiten de scope van de tool.

Wat we WEL meten: tekstuele kenmerken die wettelijk problematisch zijn (AWGB, Wgbl, Wgbh/cz) of breed-geadopteerde richtlijnen overschrijden (College, SER, NVP).

Wat we NIET meten: of de werkgever in praktijk discrimineert. Een tekst kan "clean" zijn maar het proces niet — daarvoor verwijzen we naar College-richtlijnen.

2. De 12 categorieën

Wettelijke kader (BLOCKERS — score-cap 60)

Cat	Naam	Bron	Detector
1	Leeftijd direct	College Vacaturecheck + Wgbl + AWGB	Regex
2	Leeftijd indirect	College news 2026 + Wgbl	Wordlist
5	Etniciteit/taal-eisen	College Vacaturecheck + AWGB art. 1 jo. 5	Wordlist
6	Handicap/gezondheid-eisen	College Vacaturecheck + Wgbh/cz	Wordlist

Officiële richtlijnen (WARNINGS — puntenaftrek)

Cat	Naam	Bron	Detector
3	Gender-codering	Sia/SER + Gaucher 2011	Wordlist-balance
4	Genderneutrale functietitel	Taalkompas Rijk + Taalunie	Regex + wordlist
7	Vage stereotypen	College stereotypering-risico	Sub-check binnen cat 3
8	Leesbaarheid (B1)	Taalkompas Rijk + Voor Tekst	Flesch-Douma metric
9	Salaris-transparantie	NVP Sollicitatiecode 2025	Regex + negatieve signalen
10	Persoon-eerst taalgebruik	Taalkompas Rijk + College	Wordlist

Waar de Rijksoverheid iets voorschrijft, staat de bron erbij (het Taalkompas van CommunicatieRijk). De grenzen die TMR daaraan koppelt — B1 als eis voor publieke functies, de bonus voor (m/v/x) — zijn een eigen richtlijn.

V2/later

Cat	Naam	Status
11	Functierelevante eisen-ratio	LLM-detector — gepland V2
12	AI/algoritme-disclosure	Geskipt in MVP — te ambigu om te detecteren

3. Score-formule

Basis

Start: 100 punten
Per categorie: bonus / aftrek / hard-cap volgens onderstaande tabel

Hard-cap regel (Q4-A)

Bij ≥1 blocker (cat 1, 2, 5, 6) → score wordt afgekapt op 60, ongeacht andere punten.

Bonussen / aftrekken per categorie

Cat	Score-impact
1	Hard-cap 60 indien hit
2	Hard-cap 60 indien hit
3	-10 indien gender-imbalans (≥3 masc OR ratio ≥2:1)
4	+5 bij (m/v/x), +2 bij (m/v), -5 indien afwezig, -10 per biased function-title
5	Hard-cap 60 indien hit
6	Hard-cap 60 indien hit
8	-10 indien Flesch-Douma < 60 EN sector publiek/uitvoerend
9	-5 indien geen concrete salarisindicatie
10	-3 per overtreding, max -15

Score-labels

≥80: Excellent (geen blockers, sterke balans op alle assen)
60-79: Goed (geen blockers, kleine warnings)
<60 OF ≥1 blocker: Aandacht nodig (wettelijk problematisch of veel issues)

Belangrijk: bij blockers wordt het label ALTIJD "aandacht-nodig", ook als de numerieke score 60 is. Een wettelijk problematische term mag niet als "goed" worden gepresenteerd.

4. Detector-werkwijze

4.1 Regex-detectors (cat 1, 4, 9)

Patroon-matching met word-boundary. Zie de exacte regex in src/lib/inclusion-diversity/bias-words.nl.json. Voorbeelden:

\b(maximaal|max\.?)\s+\d{1,2}\s*(jaar|jr)\b voor cat 1.

4.2 Wordlist-detectors (cat 2, 5, 6, 10)

Eén combined regex met alle termen + Dutch suffix-tolerantie (max 8 trailing letters). Voorbeeld: term "stressbestendig" matcht ook "stressbestendige" / "stressbestendigheid".

4.3 Gender-codering (cat 3 + sub-check 7)

Telt voorkomens van masculien (46 woorden) en feminien (38 woorden) gecodeerde termen. Triggert warning bij:

masculineCount ≥ 3 (sub-check cat 7)
OF masculine/feminine ratio ≥ 2.0

4.4 Leesbaarheid (cat 8)

Flesch-Douma formule (NL-aanpassing van Flesch Reading Ease):

score = 206.835 - (0.93 × gem.zinslengte) - (77 × gem.lettergreep/woord)

≥60 → B1
50-60 → B2
<50 → C1+

Deze koppeling van Flesch-Douma-scores aan ERK-niveaus is een eigen indeling van TMR: we vonden geen bron die deze scores aan B1, B2 of C1 koppelt. Waarom B1 de maat is: volgens het Taalkompas van de Rijksoverheid is taal op B1-niveau "voor ongeveer 80% van de volwassen lezers niet te moeilijk" (CommunicatieRijk, Taalniveaus).

Conditioneel: alleen score-aftrek bij overheid/zorg/onderwijs/uitvoerend. Voor specialistische functies (developer, jurist) is B2/C1 acceptabel — toont info-finding zonder aftrek.

4.5 Genderneutrale functietitel (cat 4)

Detecteert (m/v/x) of (m/v) in eerste 500 chars + biased function-title-list ("verkoopmedewerkster", "secretaresse", etc.).

5. Hybride detector-flow (Q5-C)

Bij elke vondst krijgt de recruiter:

Severity-icoon (blocker / warning / info)
Matched term in mono-stijl
Suggestion ("Vervang door X")
"Waarom?"-uitklap met:
- Rationale (1-zin context)
- Bron-cards: authority + title + URL (klikbaar)
"OK in context"-knop voor dismissible: true findings (warnings) — niet voor blockers

Recruiter behoudt agency: hij beslist of een match in zijn context OK is. Blockers zijn altijd niet-dismissable.

6. Bronnen-database (`citations.json`)

22 bronnen, in drie groepen:

Wetten

AWGB art. 1 jo. 5 (begrippen; verbod op onderscheid bij werving)
Wgbl (leeftijdsdiscriminatie)
Wgbh/cz (handicap/chronische ziekte)
AI-Verordening 2024/1689, gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744
Wetsvoorstel implementatie richtlijn loontransparantie (in behandeling, zie §12)

Officiële richtlijnen

College voor de Rechten van de Mens (Vacaturecheck, news 2026, Q&A AI, oordelen-database)
SER Diversiteit in Bedrijf (Charter)
RijkRecruitment / Werken voor Nederland (D&I)
Taalkompas van de Rijksoverheid (Taalniveaus, Genderbewust, Mens centraal)
Voor Tekst (Rijksleverancier 2022–2024; contract beëindigd na faillissement)
NVP Sollicitatiecode 2025 (vernieuwd 2-9-2025)
Taalunie (taal & gender)
ABU (uitzendsector antidiscriminatie)

Onderzoek

Sia Partners 13.900 NL-vacatures (2020)
Gaucher, Friesen & Kay (2011)
TNO rapport 2021 + TNO blog 2021

Per bron: type, authority, title, url, summary, publishedDate, lastChecked. Alle URLs gecontroleerd op datum vermeld in lastChecked.

7. Belangrijke design-beslissingen

Q1: Onderdeel van de vacature-analyse

De check draait binnen de vacature-analyse, in de zijbalk van /vacature-result. Een losse check op /vacature-id-check bieden we sinds 12 mei 2026 niet meer aan.

Q3: Alleen voor klanten

De check zelf draait alleen voor ingelogde TMR-gebruikers; er is geen openbare versie. Deze verantwoording is wél openbaar, zodat iedereen kan nagaan hoe de check werkt.

Q4: Hard-cap 60

Eén blocker → max 60. Niet 40 (te hard), niet "alleen aftrek" (te zacht). Geeft recruiter motivatie om te fixen vóór publicatie.

Q5: Hybride detector

Regex-hit + recruiter-context-knop. Geen LLM-call voor base-detection (deterministisch + goedkoop + uitlegbaar).

Q7: Geen "Fix alles"-knop

Alleen per-check suggesties. Past bij BALANS-MODEL principe (geen aggressieve auto-rewrite).

Q8: Bron prominent in uitklap

Citaat-cards met authority + title + summary + klikbare URL. Niet alleen "i"-icoon.

Q14: Eigen open-source NL-woordenlijst

Onder MIT-licentie. Reden: marktgap (we vonden in september 2026 geen open-source Nederlandse gender-decoder) + citeerbaarheid kern-USP + thought-leadership-kans voor TMR.

Q15: AI-disclosure detector geskipt

Te ambigu om te detecteren of werkgever AI inzet — alleen of de tekst het vermeldt.

8. Onderhoud & versioning

Bias-woordenlijst-versie

bias-words.nl.json.$version (semver). Verhogen bij elke wijziging:

Patch (0.1.0 → 0.1.1): typo, suggestion-tekst
Minor (0.1.0 → 0.2.0): nieuwe term, categorie-uitbreiding
Major (0.1.0 → 1.0.0): score-formule wijzigt, nieuwe categorie

Citations.json onderhoud

lastChecked-datum per bron. Maandelijks gecontroleerd:

URL nog actief, op hetzelfde domein en over hetzelfde onderwerp?
Inhoud van richtlijn/oordeel onveranderd?

Toekomstig: College-oordelen-scraper

Geplande quartaal-cron in src/lib/inclusion-diversity/scraper/ die oordelen.mensenrechten.nl doorzoekt op nieuwe werving-oordelen → stelt nieuwe termen voor in PR-vorm. Status: niet geïmplementeerd in MVP.

Versie-lock per analyse

Elk IDCheckResult bevat wordlistVersion. Hierdoor is achteraf reproduceerbaar welke woordenlijst-versie is gebruikt — belangrijk voor audit.

9. Audit-trail

Elk gegenereerd rapport (web + PDF) toont:

Datum + tijd van analyse (analyzedAt ISO)
Bias-woordenlijst-versie
Per finding: bron-keys naar citations.json
Score-breakdown per categorie (sub-score + impact)

PDF-rapporten zijn A4-printbaar voor compliance-archivering.

10. Beperkingen & disclaimers

Wat de tool NIET kan

Niet juridisch-bindend: TMR's score is een eerste-lijns hulpmiddel. Bij twijfel: raadpleeg het College voor de Rechten van de Mens of een arbeidsrechtsadvocaat.
Geen contextueel oordeel: regex/wordlist matching kan false-positives geven bij ironisch/citaat-gebruik. Recruiter blijft eindverantwoordelijk.
Geen procesaudit: de tool toetst alleen tekst. Het wervingsproces zelf (selectie, AI-screening) valt buiten scope.
Sectorale blinde-vlekken: woordenlijst is generiek. "Fysiek belastbaar" is voor zorg/bouw OK, voor kantoor problematisch — recruiter moet zelf nuanceren.

Bekende beperkingen MVP

Geen sector-specifieke woordenlijsten (V2)
Geen LLM-eisen-ratio detector (V2)
Geen org-dashboard (V2)
Geen College-oordelen-scraper (V2)
Geen branche-uitbreiding zorg/IT/onderwijs (V2)
Geen EN-versie (V3)

11. Test-coverage

Smoke-tests in tests/unit/inclusion-diversity/id-check.test.ts:

Clean vacancy → score ≥75, geen blockers
Blocker vacancy ("max 35 jaar") → score ≤60, blocker detected, juiste bronkey
Many-issues vacancy → meerdere categorieën met findings, score ≤60
Edge cases: lege string, korte tekst, unicode

CI-check: npx vitest run tests/unit/inclusion-diversity/.

12. Wettelijk + ethisch kader

Geldend Nederlands recht

Stand per 2 oktober 2026.

AWGB (1994) — het verbod bij werving staat in art. 5 lid 1 sub a, de begrippen in art. 1
Wgbl (2004)
Wgbh/cz (2003)
AI-Verordening 2024/1689 (gefaseerd 2025–2028). De transparantieplichten van art. 50 gelden sinds 2 augustus 2026. De verplichtingen voor AI-systemen met een hoog risico uit bijlage III — waaronder werving en selectie — gelden vanaf 2 december 2027, voor hoog-risico-AI in producten vanaf 2 augustus 2028 (Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026).

NB: de I&D-check zelf is geen hoog-risico-AI-systeem onder de AI-Verordening: het betreft deterministische tekstanalyse op functieniveau (regex/woordenlijst, geen LLM) zonder besluitvorming over of beoordeling van natuurlijke personen. De verwijzing naar de AI-Verordening dient als context voor het bredere wervingsdomein.

NIET geldend

Wet 35.673 (Wet toezicht gelijke kansen werving en selectie) — verworpen door Eerste Kamer op 26-3-2024. Opvolger 36908 (initiatiefwet Ergin/Van Baarle, ingediend 3 maart 2026) wacht op het advies van de Raad van State (stand per 2 oktober 2026).

EU-loontransparantierichtlijn (2023/970) — status